Globalisering en nationale identiteit

Constant hebben opiniemakers, zij het wat minder dan vroeger, het over globalisering. Tienduizenden ‘anti- of anders-globalisten’ protesteren ertegen, vaak op een gewelddadige manier. Ook binnen radicaal rechts is een duidelijk geluid tegen de globalisering te horen. Over het waarom daarvan gaat deze beschouwing.

Marktfundamentalisme

De globalisering is niet zo maar iets dat spontaan ontstaan is, het is een doelbewust proces dat geleid wordt vanuit internationale organisaties als het World Economic Forum (WEF) en de World Trade Organisation (WTO). Deze zijn ontstaan na de tweede wereldoorlog toen de koloniale machten van Europa zich terugtrokken van het wereldtoneel en de Verenigde Staten de leidende positie overnamen.
De ideologie van het neoliberalisme die deze organisaties uitdragen is simpel: geld verdienen is het allerbelangrijkste wat er is, op wat voor manier dan ook. Het materialisme stelt dat mensen auto­matisch gelukkiger worden naarmate ze meer verdienen en meer goederen kunnen kopen. Het doel is daarom het maximaliseren van de winst. De winst kan immers gebruikt worden om meer dingen te kopen en activiteiten te ontplooien.

Gemeenschap

Nog een uitgangspunt van de ideologie van het materialisme is de nadruk die zij op het individu legt. Niet langer is de mens een sociaal wezen binnen een gemeenschap maar hij is een koude, calculerende Machiavelli geworden wiens enige doel het is om zijn persoonlijke winst te maximaliseren.
Merkwaardig genoeg gaan de neoliberalen hier voorbij aan een bekende klassiek liberaal als Adam Smith die al doorhad dat materieel gewin ondergeschikt moest zijn aan de normen en waarden van een samenleving. Smith ging ervan uit dat het succes van een economie te danken was aan het vermogen tot arbeidsspecialisatie. Een man alleen kan misschien een tafel per week maken maar als tien man de taken verdelen kunnen ze samen wel honderd tafels per week maken. Om ervoor te zorgen dat de mensen elkaar genoeg kunnen vertrouwen om de taken op grote schaal te verdelen waren gedeelde normen en waarde cruciaal volgens Smith. Een goed voorbeeld van gedeelde normen en waarden is de nationale identiteit. Deze bestaat onder meer uit een gedeelde taal, een gedeelde geschiedenis en een gedeelde grondwet. Het delen van deze zaken zorgt er automatisch voor dat mensen elkaar meer vertrouwen en dus beter met elkaar kunnen samenwerken. De nationale identiteit is cruciaal voor de solidariteit binnen een land en daarmee ook voor de economische prestaties van dat land.

Inheemse volkeren

De neoliberale ideologie van de globalisering streeft er juist naar de nationale identiteit uit te hollen en te vervangen door haar eigen normen en waarden. We zien bijvoorbeeld in Europa hoe hoogwaardige bedrijven als Philips en Unilever hun productie naar de derde wereld verplaatsten en hoe Fokker en RDM failliet gingen door de enorme concurrentiedruk vanuit de Aziatische Tijgers.

Ook zien we in de derde wereld hoe de locale bevolking nog genadelozer dan in de koloniale tijd uitgebuit wordt om de winst van multinationals te maximaliseren. De over­spannen verwachtingen die mensen uit de derde wereld hebben moedigen deze mensen ook aan hun geluk in het Westen te gaan beproeven. Instanties als de WEF en de WTO moedigen dit ook sterk aan en lobbyen via allerlei organisaties en de VN voor het versoepelen van de vestigingsregels in Westerse landen sinds het begin van de jaren zestig. Doel van dit alles is een wereld waarin de multinationals en bijbehorende elites de dienst uitmaken. Hiervoor dienen nationale en locale identiteiten uit elkaar gerukt te worden en te worden vervangen door het materialisme en individualisme van het neoliberalisme.

Oplossing

Het is onrealistisch om te veronderstellen dat we Nederland als het kleine Gallische dorpje in een grote geglobaliseerde wereld kunnen behouden. In plaats daarvan zouden we moeten bekijken hoe we samen met andere Europese landen een blok kunnen vormen tegen de internationale elite. We zouden daarom de overkoepelende Europese cultuur in de toekomst ook als Nederlanders sterker moeten benadrukken maar er tegelijkertijd voor zorgen dat de nationale en regionale identiteiten hun wortelende functie terugkrijgen.
Ironisch genoeg moeten we daarom streven naar meer, weliswaar in een andere vorm dan nu, samenwerking op Europees niveau om onze nationale identiteit op de lange termijn te behouden.

Marc Bajema 

november 2003

terug naar Archief Heemland